Жаргалтай “манъяк”

Этгээд, галзуу, солиотой. Тим Бартоныг хүмүүс ийн тодорхойлдог. Шүүмжлэгчид түүнийг харанхуйд гялбах хурц гэрэлтэй зүйрлэдэг бол Тим өөрийгөө “Аз нь гийсэн, жаргалтай ч дарамтад орсон манъяк” гэдэг юм билээ. Америкийн Калифорни мужид 1958 онд төрсөн түүний хүүхэд насны шүтээн нь Эдгар По болон аймшгийн киноны мангаснууд. Хорин нэгэн настайдаа Калифорнийн урлагийн сургуулийг төгсөөд тэрбээр “Walt Disney”-д ажиллах болов. Тим анх 1982 онд Аймшгийн киноны жүжигчин Винсент Прайстай өөрийгөө зүйрлэдэг хүүгийн тухай “Vincent” нэртэй зургаан минутын киног бүтээжээ. Хар, бараан талын дүрслэл ихтэй, зүүд мөрөөдөл, хийсвэрлэлийн ертөнцийг харуулсан уг бүтээл хожмын “Хайчин гарт Эдвард”, “Бийтлжүүс”, “Зул сарын өмнөх хар дарсан зүүд”, “Чарли ба шоколадны үйлдвэр”-ийн үндэс болжээ. Хэдийгээр түүний кинонууд харанхуй, баргар маягийн дүрслэлтэй ч гол баатрууд нь хатуу ширүүн төрхөөр сайхан сэтгэлээ халхалсан ганцаардмал хүмүүс байдаг. Том хүмүүсийн хэзээ ч төсөөлж чадахааргүй хийсвэрлэлийн ертөнцийг тэр дэлгэцнээ бүтээдэг. Тийм болохоор л энгийн үзэгчээс эхлээд кино ертөнцийн аваргууд түүнийг үг дуугүй хүлээн зөвшөөрдөг биз. “Rolling stones”, “Vanity Fair”, “Times”-т өгсөн Тим Бартоны ярилцлагыг түүвэрлэн хүргье.

Би унтах цагаа тэсэн ядан хүлээдэг. Учир нь зүүдний ертөнцөд хамгийн гайхамшигтай үйл явдалтай учирч, жинхэнэ төрхөө хэнээс ч нуугаагүй хүмүүстэй харилцах боломжтой. Их унтахыг залхуурал мэтээр ярьдаг хүмүүст би дургүй. Зүүд бол амьдралын нэг хэсэг. Нойр бол тийш хүрэх гүүр. Гэхдээ би зүүдээ тэр болгон санадаггүй л дээ. Би анхны хайраа байнга зүүдэлдэг. Тэр охин бид хоёр хөгширч, холбоо тасарсан ч анх ямар байсан тэр хэвээрээ зүүдэнд үзэгддэг юм. Мөн хүүхдүүдээ тойруулсан аав, ээжийг байнга зүүдэлдэг. Тэдний дунд байх миний амнаас үзмэн ягаан өнгөтэй далайн ургамал ургадаг. Зүүдэндээ ийм ер бусын зүйлстэй учирдаг би унтахаас хэрхэн татгалзах билээ.
Ганцаардал гэдэг байж болох хамгийн эрүүл үзэгдлийн нэг. Хүүхэд байхаасаа би ганцаараа үлдэх боломжийг алддаггүй байв. Магадгүй ийм учраас би панк, рок, гот хөгжимд дуртай байх. Аав, ээж маань бурханд итгэдэггүй ч бид ням гариг бүр сүмд очдог байлаа. Ер нь бурханд итгэдэг хэн байгаа юм бэ? Хэлбэрдэгчид!
Эргэн тойрон гутралаар дүүрэн байна. Миний амьдралын бүх л үед гутрал их, бага хэмжээгээр байдаг байсан. Гэхдээ би үүнийг муу зүйл гэж огт боддоггүй. Баяр баясгалангаас эрч хүч, онгод авдаг нэгэн байхад миний хувьд эсрэгээр байдаг ч юм билүү. Хэдэн жилийн өмнө сайн найзуудын маань нэг нь надтай дуугарахаа больсон. Тэгэхэд л хамгийн хүнд дарамт над дээр ирсэн юм. Би бүр сэтгэл зүйчид очиж, бүтэн цагийн турш юм ярилгүй суусан. Тэр бараг минут тутамд цагаа харж байсныг санаж байна.
Би киноны сургуульд сураагүйдээ баярладаг. Үүний оронд зургийн сургуульд орсон нь надад өөрөөрөө байх, дотоод дуу хоолойгоо сонсож бүтээл туурвих боломж олгосон. “Walt Disney”-д ажиллаж байхдаа би сэтгэцийн өвчтэй хүн шиг л байлаа. Надад тэнд хэзээ ч таалагдаж байгаагүй. Хүүхдүүдэд зориулж хөөрхөн амьтад, өхөөрдөм үнэг зурж чадахгүйгээ тэгэхэд ойлгосон юм. Өөрийгөө хүчилж, дургүй зүйлээ хийгээд мөнгө сайн олж болно л доо. Гэхдээ энэ бол нэг төрлийн амиа хорлолт шүү дээ.
Миний киног хүмүүс гаж гэж нэрлэдэгт нь гомдох тохиолдол бий. Бүх зүйлийг тогтсон нэг хэвэнд хийгээд, бусдыг ч тэрэндээ цутгадаг хүн олон. Америк тэр чигтээ кинонд суурилдаг улс мэт санагдах юм. Чиний юу хийх, хэнтэй, хаана уулзах, яаж ярихыг кино зааж өгнө. Хамгийн аймаар нь тэрхүү киноны ихэнх нь зөвхөн үзэгчдийн халаасыг сэгсрэх зорилготой л байдаг. Би үүнээс холуур байхыг боддог. Би хоёр хүүхэдтэй. Харамсалтай нь сүүлийн үед тэднийг Skype-ээр л харах боллоо. Тэдэндээ сайн аав байхыг хүсдэг ч ажлын шахуу хуваариас болж байнга дэргэд нь байж чадахгүй юм. Хоёр хүүхэд маань миний ямар ажил хийдгийг одоохондоо ойлгохооргүй жаахан байна.
Намайг кино найруулагч эсвэл зохиолч гэж нэрлэх нь таагүй санагддаг. Би бол зүгээр л хүн. Үүнтэй адилаар насанд хүрэгчид, хүүхдүүдийг ч нас, хүйс, ажлаар нь ангилж зааглах хэрэггүй. Бидний анхаарал хандуулах гол зүйл бол мэдрэмж. Миний ажигласнаар ихэнх хүн амьдралаас холдож, зугтахын түүс болсон байдаг юм билээ. Кино үзэж, клубт орж, цэнгэлдэх хүрээлэнд очиж, бүр мансууруулах бодис хэрэглэх нь ч бодит амьдралаас түр холдох гэсэн ядмагхан ородлого. Хаа нэг тийш дүрвэхийг хүсдэг нь бидний төрөлх араншин байх. Намайг үргэлж хаалга тийш мөлхдөг хүүхэд байсан тухай эмээ маань ярьдаг. Бусад хүний хувьд ч адил болов уу. Тиймээс би очихыг хүссэн газраа киногоороо илэрхийлдэг болсон юм.
Би үзэгчдээс айдаг. Тэдний өмнө гарах бүрт намайг ууртай харцаар ширтэж байгаа мэт сэтгэгдэл төрдөг юм. Шүүлтэд орно гэдэг аймшигтай. Тэр дундаа хүнийг гаднах байдал, үндэс угсаа, ажлаар нь ялгаварлан гадуурхана гэдэг тэвчишгүй үзэгдэл.
Миний баатруудыг ойлгомжгүй гэвэл би санал нийлнэ. Ойлгомжтой зүйл гэж ер нь хаана байгаа юм. Жишээ нь би л гэхэд өөрийгөө бүрэн таниагүй л явна. Магадгүй амьдрал гэдэг өөрийгөө хайх эрлийн нэр ч байж болох юм. Хэн ч өөрийгөө бүрэн таниагүй болохоор амьдрал сонирхолтой.
“Алиса гайхамшгийн оронд” бол уг нь энгийн түүх л дээ. Энэ бол өсвөр насны нэгэн охины өөрийгөө хайсан аялал юм. Өдөр тутмын амьдралыг чи өөрийнхөө төсөөлөл, хийсвэрлэлээр ер бусын болгож болно. Өөрөөр хэлбэл бид өдөр бүр тэрхүү гайхамшгийн оронд амьдрах боломжтой. Энэ нь зүрх, тархи хоёроо хэр нийлүүлснээс л хамаарна даа.
Алисагийн дүрд тоглосон Миа Васиковскийг анх харсан өдрөө л би “Бүүм” гэж өөртөө хэлсэн. Тэр залуухан хэрнээ баялаг туршлагтай, өөрийн гэх ертөнцийг бий болгосон охин. Харин Жонни Депп бид хоёр бие биенээ “амталж” чаддаг учраас олон жилийн турш хамтран ажиллаж байгаа юм. Түүнийг анх “21 дүгээр гудамж” кинонд тоглож байхад нь танилцсан. Тэрнээс хойш бид хамтран ажиллагч төдийгүй сайн найзууд болсон.
Миний бүтээлийн гол сэдвүүдийн нэг нь сүнс, газар доорхи ертөнц. Учир нь би үүнд итгэдэг. Хэзээ нэгэн цагт сүнс харсан уу гэж хүмүүс надаас байнга асуудаг. Харин би тэдэнд сүнсний оршихуйг мэдэрдгээ хэлдэг юм. Бидний хэн нь ч амьдралын дараа юу тохиолддогийг мэдэхгүй. Яг л бид амьдрал хэмээх том шүхрийн дор зогсдог юм шиг. Шүхэрний гадна юу байдаг вэ? Хамгийн сайн хариулт бол үлгэр гэж би хэлнэ. Гэхдээ үлгэр бүхэн аз жаргалтай төгсдөг. Харин амьдрал тэр чигтээ эмгэнэл. Би эмгэнэлийг хошин шогийн хэлбэрээр харуулахыг зорьсоор ирсэн. Тэгээд ч аз жаргалаас илүүтэй эмгэнэлт байдал л хүний мөн чанарыг бодитоор харуулдаг.

Кэти Мелуа: Гуниг намайг хөглөдөг

Энэ бол дуучин болох мөрөөдлөөр жигүүрлэсэн гүрж охины түүх юм. Зарим нь үүнийг XXI зууны үлгэр гэж нэрлэх нь ч бий.

Үлгэр эхэлсэн нь
Зүрхний эмч Амиран, түүний эхнэр Тамара Мелуа нар 27 жилийн тэртээ анхны охиноо өлгийдөн авч, “цэвэр, тунгалаг” гэсэн утгатай Кетеван гэх нэрийг хайрлажээ. Тбилис дахь өвөө, эмээгийн нь гэр, Батуми хотын гудамж, талбай түүний хүүхэд насны дурсамжийг хадгалдаг юм. Гэвч Гүржид 1991 онд дэгдсэн иргэний дайны сүүдэр Мелуагийнхныг тойрсонгүй. Амьдрал өдрөөс өдөрт хүнд болж, хоол хүнс байтугай ус, цахилгаан ч олдохоо болив. Дайны гал ширүүсэхийн хэрээр хүүхдүүд гэрээс цухуйхаа больж, хааяа нэг усны машин ирэхэд хувин, саваа барин гарцгаана. Тоглоом, амттан тэргүүтнийг зүүдэндээ л хардаг байсан тэр хүүхдүүдийн нэг нь Кэти Мелуа. “Аялан тоглолтоор явж, өндөр зэрэглэлийн зочид буудалд буух бүртээ би хүүхэд насаа боддог юм. Тансаг орчин, гял цал байдлыг бид төсөөлж ч мэддэггүй байж. Хэдийгээр дайны галд, хүнд хэцүү нөхцөлд өссөн ч гэр бүлээрээ, элэг бүтэн байснаараа би азтай хүн. Тэгээд ч тэр зовлон бидэнд амьдралын нэг сургамж болсон” хэмээн Кэти хэлдэг.
Гүрж дэх дайн хурцадмал байдалд хүрэх үед Амиран эмчид Ирландын эмнэлгээс ажиллах урилга ирснээр Кэтигийн дуучин болох үүд нээгдсэн юм.
Гүржид мэндэлсэн Англи “зүрх”
Кэтигийн гэрийнхэн Ирландад хэдэн жил амьдарч, удалгүй Лондон руу нүүв. Их Британийн “ITV”-гын зохион байгуулсан шилдэг авьяастан шалгаруулах тэмцээнд Кэти түрүүлжээ. Шагналын 350 паундаараа Кэти сандал худалдан авч, аавдаа бэлэглэсэн гэдэг.
Кэти дунд сургуулиа дүүргээд “Brit school”-д хөгжим, урлаг судлалын чиглэлээр элсжээ. Жааз, блюз чиглэлийн эмэгтэй дуучин хайж явсан продюссер Майк Бэт түүнийг тэнд анх харан мэргэжлийн дуучин болгохоор шийдсэн аж. Их Британийн хамгийн алдартай продюссерын хараанд өртсөн Кэти 19 настайдаа “тэсрэв”. Анхны цомог “Call of the search” нь эхний сардаа л гурван сая илүү хувь борлогдож, платинум цомгоор шалгарлаа. Тэрнээс хойш тэрбээр арван сая гаруй хувь цомог борлуулж, Их Британийн платинум цомгийн шагналыг 10 удаа хүртсэн юм. Кэтиг шүтэн бишрэгчдийн тоонд Пол МакКартнигаас эхлээд Их Британийн хатан хаан хүртэл багтдаг юм билээ. Тус улс Кэти болон түүний гэрийнхнийг 2005 оны наймдугаар сарын 10-нд иргэнээрээ бүртгэжээ. Тэд мөн төрөлх Гүрждээ ч харьяатай. “Хүнд хэцүү нөхцөлд байхад энэ орон биднийг тосон авсан. Уран бүтээлээ ч би эндээс эхэлсэн. Тиймээс Их Британи миний хоёр дахь эх орон” хэмээн тэрбээр иргэний үнэмлэх гардах ёслолын үеэр ярьжээ. Кэти сэтгүүлийн нүүрэнд хэзээ ч зургаа авахуулдаггүй, рекламны санал хүлээн авдаггүй. Үүнээс болж менежертэйгээ олон удаа муудалцсан гэнэ. “Рекламд тоглох, сэтгүүлд зураг авахуулах нь нэр хүнд өсгөнө гэж би яаж ч ятгаад дийлээгүй. Тэр миний өөдөөс “Би дуучин болохоос од биш” гэдэг. Гэхдээ миний бодлоор түүний энэ зан цусанд нь шингэсэн юм шиг ээ. Гүрж хүмүүс уламжлал, ёс заншлаа их хүндэтгэж, тэр хэмжээгээр дэг жаягаа хатуу баримталдаг юм билээ. Эмэгтэй хүний даруу зан, биеэ авч явах байдал тэдэнд тун чухал” хэмээн Майк Бэтт нэгэн ярилцлагадаа дурджээ.
Тэгвэл Кэти “Хэрвээ би Гүржид байсан бол аль хэдийнэ айлын эзэгтэй, ээж болсон байх биз. Тэнд охид 15, 16 настайгаасаа нөхөрт гардаг юм. Харин Англид ирснээр би болон манай гэр бүлийхэн илүү чөлөөт үзэлтэй болсон шүү” гэжээ.
“Нисгэгч”
Кэти харагддаг шигээ даруухан биш гэнэ. Үе үе зүггүйтэж, ямар нэгэн “галзуу” төлөвлөгөө зохиох дуртай хэмээн найзууд нь ярьдаг аж. Спортын хамгийн экстрим төрлийн нэг шүхрээр үсрэлт, өндрөөс уналтаар тэр хичээллэдэг. Олны өмнө тэр бүр ил гаргадаггүй сэтгэлийн хөдөлгөөнөө өндрөөс үсэрч, агаарт нисэх үедээ илэрхийлдэг нь тэр ч байж болох юм. Өнгөрсөн жил бүтээсэн “The Pictures” цомгоо тэрбээр экстрим спорттой зүйрлэсэн нь бий. “Эхлээд чи их айдас, дарамтыг мэдэрнэ. Тун удалгүй бүх бие чинь чөлөөлөгдөж, хязгааргүй орон зайд дүүлэх мэт санагдана” хэмээсэн юм. Энэ мэтчилэн амьдралаас хүртэж буй бүх л мэдрэмжээ тэрбээр бүтээлдээ шингээдэг. “Таван настайдаа би анх хөгжмийг мэдэрсэн юм. “Сарны сонат”-ыг ээж төгөлдөр хуураар тоглох үед надад нэгэн ер бусын мэдрэмж төрсөн. Төгөлдөр хуурын даруулаас гарах тэрхүү аялгуу чихээр дамжин орж, бүх биеэр тархах шиг л болсон”. “Бурхан гэж юу вэ гэж надаас асуувал би Жон Леннон, Лед Зеппилин, Queen, Жони Митчелл гэж хариулна” хэмээн Кэти хэлдэг.
Үлгэр үргэлжилсээр
Дуучин Кэти Мелуагийн”Rolling stones”, “The Guardian”, “Interview”-д өгсөн ярилцлагаас түүвэрлэн хүргэе.

-Таны дуу чихэнд бус зүрхэнд сонсогдох мэт байдаг. Ямар ч үед сонссон тайвшруулж, уяраах увдист тэрхүү аялгуу хаанаас ундардаг юм бэ?
-Ямар нэгэн зүйлд сэтгэл хөдөлсөн үедээ би гитар эсвэл үзэг, дэвтрээ авдаг. Таны хэлсэн бүхэн эндээс л эхэлдэг юм даа. Дууны үг бичихэд ая нь давхар орж ирдэг. Эсрэгээр нь болох тохиолдол ч бий.
-“The Kooks”-ын Люк Притчардтай гэрлэхийг тань олон хүн хүлээсэн байх даа?
-Өнгөрсөн борооны хойноос цув нөмрөх хэрэггүй байх аа.
-Уучлаарай, тэгвэл Лара Блүүмийн талаар яриач. Таны хүлээссэн хүн цагаан морьтой ханхүү биш зургийн аппарат үүрсэн гүнж байсан юм гэж үү?
-Хүмүүс юу ч гэж бодох нь надад сонин биш. Тэгээд ч би дэлгээтэй ном байхыг хүсэхгзй байна.
-Усан дор тоглолт хийсэн тань “Гиннес”-ын номд орсон байх аа. Ийм галзуу санаа хаанаас төрөв?
-Нэгэн өдөр Майк над руу утасдаад, “Хурдан хүрээд ирээч, ёстой сонин санаа төрлөө” гэж хэлсэн. Миний ч сониуч зан хөдөлж, харвах мэт хурдан очсон шүү. Атлантын далайн Их Британи, Скандинавыг холбодог Хойд тэнгист, 303 метрийн гүнд тоглолтоо тавьсан юм. Мэдээж бид эмч, эмнэлгийн ажилтнуудтай хамт явсан л даа. Би далайн тэнгист дуртай. Шүхрээр ниснэ гэвэл бараг яахаас ч буцахгүй. Бас эмээ болсон хойноо ач нартаа ярих зүйлтэй баймаар байна. Миний амьдралдаа харсан хамгийн цөөхөн үзэгч тэнд байсан. Хамгийн сонирхолтой, этгээд тайз тэнд бас байсан. Яг л сансарт байгаа мэт мэдрэмж төрүүлсэн шүү.
-Сайн дуу таныхаар ямар байх ёстой вэ?
-Бүтээл туурвих сэдэл өгч буй зүйл нь юу вэ гэдэг их сонин. Зүрхний шарх, хайртай нохойны чинь үхэл, эсвэл мэдээнээс үзсэн сэтгэл эмзэглүүлсэн мэдээ ч байж болно шүү дээ. Миний бодлоор гунигт мэдрэмж дууг амьд болгодог юм шиг ээ. Эсвэл гуниг намайг хөглөдөг нь тэр ч юмуу.
-Таны түүхийг зарим хүн XXI зууны үлгэр гэж нэрлэдэг. Үлгэрийн гол баатар та залуу охидод юу гэж зөвлөх вэ?
-Би бол жирийн л нэг эмэгтэй. Бусад хүн нэвтрүүлэгч, жолооч, тогооч гээд янз бүрийн мэргэжилтэй. Би тэдний л нэгэн адил ажлаа хийгээд явж буй хүн. Бусдаас арай илүү амжилтад хүрсэн байж болох ч яаж гэдгийг би хэлж мэдэхгүй. Би дуулсаар байсан. Одоо эргээд харахад энэ тавцанд яаж хүрснээ бодоод хааяа гайхдаг юм. Тиймээс би тодорхой зөвөлгөө өгч чадахгүй юм. Зүгээр л дуртай зүйлдээ үнэн сэтгэлээсээ ханд. Тэгээд юу болохыг нь хараарай.

Мика

Дуу хөгжмийг хүний анд нөхөр гэдэг. Хэрвээ тийм бол Микагийн дуунууд хэний ч тэр хамгийн сайн найз. Төгөлдөр хуур, бөмбөр, трампет, гитар хосолсон хэмнэлд сэтгэлд ойр, дулаан дотно үгсийг фальцет хоолойгоор дуулахыг нь юутай зүйрлэж болох вэ? Би л хувьдаа үүнийг нарны цацраг, инээмсэглэл, тэврэлт, үнсэлттэй адилтгана. Дээр нь улбар шар өнгө, шоколадтай зайрмагны амтыг нэмчихвэл арай нялуун болчихгүй байгаа даа. Харин түүний уран бүтээлүүдийг хүнээр зүйрлэвэл гэнэн цайлган мөрөөдлөөр дүүрэн жаахан хүү, бүхнийг үзэж туулахыг хүсэх их тэмүүллээр бялхсан өсвөр насны хүүхэд, эрч хүчээр цэнэглэгдсэн залуу харагддаг гэдэгтэй ихэнх фэн нь санал нийлдэг. Учир нь Мика уран бүтээлээ semi-autobiographical буюу хагас намтарчилсан байдлаар бүтээдэг юм. Бүх дууны үг, аяа зохиож, зөвхөн өөрийнхөө мэдсэн, мэдэрснээ дуулдаг нь худал хуурмагыг үзэн яддагтай нь ч холбоотой биз.

Ливанд мэндэлж, Францад өссөн Англи зүрх
Америкийн саятан залуу, үзэсгэлэнт Ливан бүсгүй хоёрын таван хүүхдийн гурав дахь нь болох Мика 1983 онд Бейрут хотод төржээ. Түүнийг нэг ойтой байхад Ливаны христ, лалын шашинтнууд хоорондоо байлдаж эхэлсэн бөгөөд дайны галаас зугтсан мянга мянган дүрвэгчийн нэг нь Микагийн гэрийхэн байв. Тэд Парист суурьшиж, эцэг эх нь хүүхдүүдээ боловсролтой, урлагийн мэдрэмжтэй хүмүүс болгон төлөвшүүлэхэд голлон анхаарч байсан гэдэг. Ирээдүйд “Попын ханхүү” хэмээн өргөмжлөгдсөн Мика хүү Францад байхдаа төгөлдөр хуур тоглож сурчээ. Түүний анх тоглож сурсан дуу нь Жое Дассины "Les Champs-Élysées" байв. Харин зохиосон анхны ая нь “Уур хилэн” нэртэй төгөлдөр хуурын гоцлол. Хожим нь Мика тэрхүү уран бүтээлээ “аймшгийн муухай” хэмээн ярилцлагтаа дурдсан байдаг. Тэгээд ч анхны дууг нь эс тоцвол “Попын ханхүү” ахин хэзээ ч сөрөг утгатай бүтээл туурвиагүй. Хэн нэгний сайн талыг олж харж, амьдралын агшин бүрээс аз жаргалыг мэдрэх нь түүний баримталдаг нэг зарчим.
Микаг есөн нас хүрэх үед аав нь бизнесээ Лондон руу шилжүүлж, гэрээ тйиш нүүлгэлээ. Лондонд ирсэн нь Микад огтхон ч таалагдсангүй. Эрвээхэй зангиа байнга зүүж, өнгө алагласан хувцас, дөрвөлжин хээтэй өмдөөр гоёдог этгээд хүүг сургуулийнх нь хөвгүүд үргэлж дээрэлхдэг байв. Уншиж, бичихэд нь хүндрэл учруулдаг дислексийн эмгэгтэй байснаас сургуулиасаа гарчээ. Ингээд тэрбээр гэрийн багшаар хичээл заалгах болсон аж. Мөн энэ хугацаанд баян эцэг эх нь хүүгийнхээ авьяасыг анзаарч, Оросын дуурийн дуучин Алла Ардаковт шавь оруулжээ. Хэдэн жилийн дараа Мика ахлах сургуульдаа орсон бөгөөд найрал дуунд гоцолдог болов. Сургуулиа төгсөөд тэр Лондонд оршдог “Royal College of Music”-д элссэн юм.

“Тэр тайзан дээр төрсөн”
Коллежоо дүүргэснийхээ дараа Мика уран бүтээлээ эрчимтэй туурвиж эхэллээ. “Dodgy Holiday” цомгоо нэгэн жижиг студид бичүүлж, алдартай хөгжмийн продюсерүүд, компаниудын хаалгыг ээлж дараалан татсаар. Гэвч тэдгээр хаалгууд дөнгөж эхэлж буй залуу дуучны өмнө тасхийн хаагдаж байлаа. Харин “Universal music”-ынхон залууд боломж олгон, “Grace Kelly” дууг сонсмогцоо хөгжмийн ертөнцөд тэсрэлт хийж чадах үнэт эрдэнэ олсноо ухаарсан байна. Тэд залууд боломж өгөх бус, Мика “Universal music”-д боломж олгосон юм. 2007 он бол Микагийн хувьд алдрын оргилд хүрэх эхний алхам болжээ. “Grace Kelly” радиогоор цацагдсан даруйдаа газар газрын хит парадыг тэргүүлж, тэр ондоо интернетээр хамгийн олон удаа татсан бүтээлээр шалгарсан юм. “Life in Cartoon Motion” “цомог нь 2007 оны хоёрдугаар сард худалдаанд гарч, дэлхий дахинаа зургаан сая хувь борлогдон, эзэндээ “BRIT Award”, “Грэмми” авчирав. Бүхний эхлэл “Life in Cartoon Motion” цомгийнх нь загварыг Микагийн эгч Ясмин хийсэн юм билээ. Тэрбээр мөн бусад уран бүтээлчдэд нууц нэрээр дуу зохион өгдөг. Гэхдээ энэ талаараа ярих тун дургүй. “Роллинг стоунз”, “Аеросмит”, Род Стюарт, Мэрай Кэри нарын уран бүтээлчтэй гэч шахам жил ажилласан алдарт гэрэл зурагчин Лаура Левис “Мика бол төрөлхийн од. Тэр яг л тайзан дээр төрсөн юм шиг заримдаа санагддаг. Жаахан ичимхий, даруу занг нь эс тооцвол тэр тайзан дээр гарч ирмэгцээ л бүгдийг гэрэлтүүлдэг” хэмээсэн нь бий. Түүний хамгийн сүүлд гаргасан “The boy who knew too much” ч эхний цомгийн түүхийг давтаж, Их Британи, АНУ, Европын хит жагсаалтуудын эхэнд багтаж чадсан юм. Өнгөрсөн оны есдүгээр сард тэрбээр цомгийн баяраа тэмдэглэхдээ алдартай одод, продюсеруудыг бус харин үнэнч фэнүүдээ урьсан байна. Хэрвээ Лаура Левисийн хэлсэн үгэнд итгэвэл фэнүүдтэйгээ ойр дотно байх нь жинхэнэ одын нэг чанар биз ээ.

Хайр сэтгэлд хязгаар үгүй
Мика олны нүдэн дээр хэн нэгэн бүсгүйтэй болзох, хамт явж харагдах нь ховор. Мөн хайр дурлал, эмэгтэйчүүдийн талаар нэг их ярьдаггүй. Энэ бүхнээс нь үндэслэн хүмүүс түүнийг ижил хүйстэн гэж харддаг. Харин Мика өнгөрсөн жил “Out” сэтгүүлд өгсөн ярилцлагадаа энэ тухай ам нээсэн юм. “Хүмүүсийн бэлгийн чиг баримжааг элдэв төрөлд хувааж, ангилах нь надад таалагддаггүй. Хамгийн гол нь хэнийг ч тэр үл ялгаварлан, хүн гэдэг үүднээс хандан, хүндэтгэх хэрэгтэй” хэмээжээ. Түүнчлэн “Хэн нэгнийг хайрлаж, дурлахад хил хязгаар гэж үгүй. Дурласан үед нөгөө хүний нас, хүйс, угсаа гарал огтхон ч хамаагүй шүү дээ. Хэрвээ ямар нэгэн ангилалд заавал багтаах ёстой бол намайг бисексуал гэж нэрлэж болно” гэсэн юм. Хэдийгээр Мика амьдралын сайн сайхан, гэрэл гэгээг дуулдаг ч нийгмийн асуудал хөндсөн сэдвүүд ч уран бүтээлд нь бий. Туранхай, гоолиг биетэй бүсгүйчүүдийг нийтээрээ даган дуурайж, телевиз, кино ч үүнд их хувь нэмэр оруулах болсонд тэр санаа зовон “Big girl you are beautiful”-аа бичжээ. Бүтээлүүд нь хагас намтарчилсан байдгийн адилаар энэ дуугаа Мика ээжээсээ сэдэвлэн зохиосон. Түүний ээж нь илүүдэл жинтэй ч үүндээ нэг их санаа зовдоггүй, сайхан гэдэгтээ итгэлтэй эмэгтэй аж. Түүнчлэн тэрбээр зарим ижил хүйстнүүдийн хэцүү нөхцөл байдлын тухай “Billy Brown”-г бүтээсэн. Хүнтэй гэрлэж, хүүхэдтэй болсон ч өөр залууд дурласан эрэгтэйн тухай тэр энэ дуундаа өгүүлдэг юм.

Үнэр цуглуулагч
Мика франц, испани хэлээр чөлөөтэй ярьдаг. Хятад хэл сурч байсан ч удалгүй орхисон. Үүнийг тэрбээр “Дургүйд хүчгүй” хэмээн тайлбарладаг юм билээ. Мика багадаа ээжтэйгээ хамт бараг долоо хоног бүр тавилгуудынхаа байрлалыг өөрчилдөг байв. Түүний энэ зан одоо ч хэвээрээ. Микагийн цомгийн хавтаснууд өнгө алагласан эрээн, мяраан, өөрөө ч донжтой гэгч хувцасладаг ч гэр нь энгийнээс энгийн гэнэ. “Миний хувьд сайн чанарын зурагт, тухтай буйдан байхад л хангалттай. Мөн гэрт элдэв янзын өнгөтэй олон зүйл байхад дургүй” хэмээн ярьдаг түүний гэрт цагаан өнгө зонхилдог аж. Микагийн нэг этгээд хообийг хүмүүс тэр бүр мэддэггүй. Тэр бол үнэр цуглуулагч. Хэн нэгэнтэй анх уулзахдаа хүмүүс гар, хумс, гутал, үс гээд аль нэг талыг нь илүү анзаардаг. Харин Микагийн анхаарлыг тухайн хүний үнэр татдаг байна. Хэрвээ түүнд хэн нэгний, ямар нэг зүйлийн үнэр таалагдах юм бол тэрэнтэй холбоотой зүйлийг авч, хуруу шилэнд хийн хадгалдаг аж. “Зарим хүн миний энэ хообийг хачин, гаж гэдэг. Гэхдээ юу хийх нь миний л асуудал. Би зүгээр л сайхан үнэрт дуртай” гэж тэр хэлдэг. Түүний угаалгын өрөөнд тус бүр ямар нэгэн үнэрийг шингээсэн олон хуруу шилээр дүүрэн тавиур байдаг аж. Үнэр цуглуулагч, амьдралыг магтан дуулагч, хил хязгааргүй хайрлагч, хүний эрхийн төлөө тэмцэгч “Попын ханхүү” өнгөрсөн намраас дэлхийг тойрох аялан тоглолтдоо гарчээ. Микаг аялан тоглолтын замдаа явж байхад нь өнгөрсөн даваа гаригт ихэр нь Францад мэндэлжээ. Парист төвтэй Лааны тосон музей Микаг урласан нь тэр юм. Лааны тосон Микаг харсан хүн бүр л дуучинтай усны дусал мэт адил болсныг нь хэлсэн гэнэ. Харин Мика ихрийнхээ тухай юу гэх бол?

Эмэгтэйчүүд илүү хүчтэй хайрладаг

“Гэрийн хажуу дахь зам” кинонд улаан хацартай хөдөөний охины дүрээр гарч ирэн, “Гэтэгч бар, нуугдагч луу”-гаар олонд танигдан, “Гейшагийн дурсамж”-ийн Саюригийн дүрээр кино ертөнцөд өөрийгөө тамгалсан жүжигчин бол Жан Зы. Тэрбээр Бээжингийн бүжгийн академид 11 настайдаа элссэн ч , 17-тойдоо бүжигчний биш жүжигчний замналыг сонгосон гэдэг. Хятад төдийгүй дэлхийд алдартай Жан Зы 2006 оны “Канны кино наадам”-д шүүгчээр оролцож байсан нь зүгээр нэг хөөрхөн царай бус авьяас чадвар, ухааны цараатайг нь илтгэх биз. “Time” сэтгүүлд өгсөн түүний ярилцлагыг хүргэж байна. Тэрбээр “Time”-ийн сэтгүүлчтэй ажил, амьдралын замнал, аз жаргалын тухай ярилцжээ.

-Багадаа та их танхил охин байсан юм шиг ээ?
-Үгүй дээ. Би 11 настай байхдаа л сургуульд сурахаар гэрээсээ хол явсан шүү дээ. Өглөөний таван цагт босож, 23.00 цагт унтах хүртлээ бэлтгэл сургуулилалтаа хийж, хажуугаар нь хичээлээ давтдаг. Хүүхэд байхдаа өөрөөсөө шалтгаалах бүх зүйлийг хамгийн сайн хийхийг хичээдэг байлаа. Эцэг эхдээ хамаг юмаа даатган, найдахыг хүсдэггүй. Миний хувьд, сургуулийн жилүүд хүнд бэрх нөхцөлд өнгөрсөн. Учир нь тэндхийн охидын дунд ширүүн өрсөлдөөн үргэлж болдог байв. Сургуульд эзлэх байр суурь, манлайлал, багш нарт таалагдах гээд л олон асуудал бий. Гэвч атаа хорсол, хов жив зэрэг нь миний зан чанартай үргэлж харшилдаг байсан.
-Тэгээд үүний эсрэг ямар нэгэн зүйл хийсэн үү?
-Үнэнийг хэлэхэд, би 13 настайдаа сургуулиасаа оргож байсан юм. Багш нар, цагдаагийнхан намайг хайсан ч олоогүй. Харин би сургуулийнхаа ойролцоох бяцхан төгөлд нуугдаж, тэндээ унтчихсан байсан. Ээж маань ирж, намуухан хоолойгоороо нэрийг минь дуудахад л тэндээс гарч ирсэн.
-Та одоо ч гэсэн эцэг эхээсээ зөвлөгөө авдаг уу?
-Аав ээж маань надад бүхий л сайн сайхныг хүсдэг. Гэвч тэд өөр хүмүүс учираас би нэг их зөвлөгөө авдаггүй. Харин хамгийн сайн найз Жан И Моугаасаа олон зүйл сурч, туслалцаа авдаг.Тэр тун хурц ухаантай, мэдрэмжтэй басхүү зөөлөн хүн.
-Хэрвээ найзуудын тань нэгнээс ярилцлага авч байсан бол тэд таныг юу гэж тодорхойлох бол?
-Би Хятадын хойд нутгийн хүмүүстэй адил зантай. Тэд эрс шулуун үгтэй, жаахан хатуу. Найз нар маань энэ л тухай ярих биз.
-Та жүжигнээс өөр замаар явж болох байсан уу?
-Ёстой үгүй. Жүжигчин бол надад яг таарсан мэргэжил. Олон хүн амьдралынхаа турш өөрт таарах ажил хайсаар насыг бардаг. Мөн дургүй зүйлээ байнга хийдэг хүмүүс ч байна. Тэгвэл би өөрийнхөө байх газрыг олж, зөв цэгээ олсон учраас их азтай хүн. Үүнээс өөр ажил хийнэ гэж хэзээ ч бодож байгаагүй.
-Хамгийн анх тоглосон “Гэрийн хажуу дахь зам” киногоо дурсана уу. Тэр үед та ямар ч туршлагагүй, залуухан байсан.
-Үнэхээр хүнд даваа байсан. Тэр киноны нэг зургийг 35 удаа авч байсан гээд боддоо. Гэхдээ маш их хөдөлмөрлөж авсан тэр хэсэг кинонд гардаггүй юм. Монтажилчихсан. Би шинэ жүжигчин учраас киноны багийнхан, найруулагч гээд бүгд л надад эргэлзэж, сонжиж байгааг мэдэрдэг байсан. “Гэтэгч бар, нуугдагч луу” кинонд тоглоход ч яг тийм байсан. Мөн л туршлагагүй шинэ жүжигчин гэдэг үүднээс харж байлаа. Бага зэрэг дарамттай, хэцүү байсан ч бүхний эргэлзээг үгүй хийж, хамгийн сайн байхыг л хичээсэн дээ.
-Анхны киноны хамгийн их таалагддаг хэсэг нь юу бол?
-Киноны төгсгөлд удаан хугацаанд өвдсөний эцэст би нэг өдөр сэргэдэг юм. Тэгээд ээж нь түүнд хайртай залуу нь ирээд явсныг хэлдэг. Бүх л шөнө хажууд нь сууж, гарыг нь атган хоносон тухай хэлдэг. Яг тэр үед Жао Дигийн хацрыг даган нулимс урсдаг. Энэ хэсгийг би хэзээ ч мартахгүй.
-Өөрийн тоглосон киног үзэхэд ямар санагддаг вэ?
-Эхний хэсэгт зураг авалтын үе, найруулагчийн зөвлөгөө, хажууд байсан хүмүүс гэх мэтээр санаанд буудаг. Мөн тэр кинонд тоглох санал авч байсан үе, бэлтгэл зэргийг дурсдаг. Тэгээд нэг л мэдэхэд энэ бүхнийг мартаад кинондоо орчихсон байдаг.
-Таны тоглосон олон кинонд гардаг шиг хүнд бэрх нөхцөлд хайртайгаа учирвал яах вэ?
-Хамт амьдарч болохооргүй хоёр хүний хайр... Хэн нэгэнд дурлахад тэр хүн зүрх сэтгэл, тархи, оюун ухаан гээд биед нэвт шингэчихдэг шүү дээ. Тэр үед хайрыг зогсоож болно гэж үү. Гэхдээ өнөөгийн нийгэм илүү нээлттэй болсон. Миний бодлоор эмэгтэйчүүд илүү хүчтэй хайрладаг юм шиг ээ. Тэд хайртай хүнийхээ төлөө бүх зүйлийг, бүр өөрийгөө ч золиослоход бэлэн. Харин эрчүүд жинхэнэ хайртайгаа учирсан ч өөр бүсгүйтэй болзож л байдаг.
-Ихэнх хүн Хятадад амьдрах нь торонд орж, занганд унасан мэт төсөөлдөг. Таны хувьд ямар байдаг вэ?
-Хятад хэдийгээр коммунист дэглэмтэй орон ч энэ нь ертөнцөөс тусгаарлагдана гэсэн үг биш шүү дээ. Зарим нэг хориг байдаг ч интернэт сайн хөгжсөн. Дэлхий дахины бүх л мэдээллийг Хятадын иргэд авч чаддаг. Тэгээд ч сүүлийн үед манай улс итгэмээргүй хурдан хөгжиж, хувьсаж байна.
-Та бол Хятадын нэрийг дэлхийд гаргаж буй гялалзсан жүжигчин. Гэтэл тантай эх орон нэгт зарим жүжигчин нэр алдарт тань таатай ханддаггүй байх аа?
-Залуугаараа амжилттай явж байгаа маань зарим хүний уурыг хүргэдэг байх. 20 жил энэ салбарт зүтгэсэн ч одоо хүртэл нэрийг нь хэн ч мэдэхгүй хүн олон л бий. Гэхдээ элдэв хов живд анхаарлаа хандуулалгүй, урдах ажлаа хийх нь миний зарчим. Сайн хийсэн бүтээлүүд маань тэрхүү хов живийг тас цохиж, чадвар чансааг минь нотолно.
-Таны талаар хүмүүс тэр бүр мэдэхгүй зүйлийн тухай ярих уу?
-Олон хүн намайг “Аз гийсэн” бүсгүй гэж боддог. Үнэн хэрэгтээ миний ололт, амжилт зүгээр нэг тохиолдол биш юм. Маш их хөдөлмөрлөж, олон зүйлийн эсрэг сөрж, тэмцсээр өдий хүрсэн. Үүний тулд ямар их хөлс, цус, нулимс асгарсныг хэн ч мэдэхгүй.
-Өнгөрсөн үе рүүгээ харахад, баллуурдчихмаар зүйл байдаг уу?
-Би 30 нас хүрчихлээ. Кино урлагийн салбарт ажилласан 10 жилийн хугацаанд сайн, муу олон зүйлтэй учирсан. Гэхдээ сайн нь ч, муу нь ч надад туршлага болж, том сургамж өгсөн. Одоо сөргөлдөөн, хэрүүл маргаанаас зайлсхийдэг болсон.
-Америкт анх хэзээ ирж байлаа?
-1999 онд. Тэгэхэд 19 настай байсан. Хамгийн түрүүнд “жинхэнэ” МакДональдст орохыг хүсэж билээ.
-Хятадад очиход Америкт байхаас хэр ялгаатай вэ?
-Хятадад байхдаа илүү тайван байдаг. Яагаад гэвэл тэнд папарацциуд байнга дагаад байдаггүй юм.
-“Гейшагийн дурсамж” кинонд хятад хүн япон эмэгтэйн дүрийг гаргах хүндрэлтэй байсан уу?
-Огтхон ч үгүй. Өөр өөр хүний дүрд хувирна гэдэг жүжигчний ажил шүү дээ. Харин хэлний хувьд жаахан хүндрэлтэй байсан.
-Англи хэлээр ярьсан анхны кино юу?
-Тийм ээ. Энэ кинонд тоглохоос өмнө хоёрдогч хэлээр жүжиглэх маш хэцүү хэмээн хүн надад хэлж байсан. Би ч тэр үгэнд үнэмшсэн л дээ. Гэхдээ тоглох дүрийнхээ гүнд нэвтэрч, өөрийгөө түүн шиг төсөөлж чадвал хэл бол давшгүй хэцүү асуудал биш юм билээ.
-Дэлхий дахины үйл явдал сонирхлыг тань хэр их татдаг вэ?
-Улс төр бол миний амьдралаас хол хөндий зүйл. Гэхдээ дэлхийг түгшээж буй дайн байлдаан, элдэв өвчний учир шалтгааныг мэдэхийг хүсдэг.
-Та хэзээ нэгэн цагт үхлийн тухай бодож байв уу ?
-Үхлийн тухай боддоггүй хүн байдаггүй биз дээ. Би үхлээс их айдаг. Хэдхэн жилийн өмнө багаасаа хамт өссөн, дотны андаа алдах үед үнэхээр аймшигтай байсан. Миний бодлоор хүн хүссэн зүйлээ хийж, хэзээ ч харамсахааргүй, сэтгэл хангалуун амьдрах хэрэгтэй. Учир нь чи хэзээ ч үхэж болно.
-Та хүссэн бүхнээ авч чадсан уу?
-Ажил мэргэжлийн хувьд би тун ч амжилттай явна. Гэхдээ эмэгтэй хувьд хүссэн зүйлдээ хараахан хүрээгүй. Аз жаргалтай гэр бүлийг хүсэж байна. Ямар ч хүнд гэр бүл гэдэг амьдралын хамгийн чухал зүйл.
-Аз жаргалыг юу гэж тодорхойлох вэ?
-Хайрлах, хайрлуулах.
-Таны шүтдэг, хүндэлж биширдэг хүн хэн бэ?
-Энгийн бүхэн агуу гэдэг. Гайхамшигтай, сайхан зүйлсийг бүтээж яваа эгэл жирийн хүмүүсийг их хүндэлдэг.
-Киноны зураг авалтын үеийн юунд хамгийн дургүй вэ?
-“Чамайг бэлэн болохыг бид хүлээж байна” гэдэг өгүүлбэр. Намайг галзууруулах шиг л болдог юм.
-Та чөлөөт цагаараа голдуу юу хийдэг вэ?
-Бусдын л адил. Хөгжим сонсох, ном унших, хөлөндөө иллэг хийлгэх, мөн гэрээ цэвэрлэх. Сайн амралт болдог юм.
-Хамгийн дуртай ном тань юу вэ?
-Голдуу англи хэлээр ном уншдаг. Гэхдээ хамгийн дуртай ном гэвэл Хятадын сонгодог зохиол “Улаан асрын зүүд”.

Сэтгэлийнхээ гүн рүү хийх аялал буюу трип хоп

НУ-аас гаралтай хип хоп 1990-ээд оны эхэн үед хөгшин тивийн ихэмсэг, ёсорхуу англичуудын дунд түгэхдээ электро, жааз, реггитэй сүлэлдэн, өвөрмөц нэгэн урсгал үүсгэсэн нь трип хоп юм. Лондонгоос 160 км-ийн зайд орших Бристол хэмээх жижиг хотод энэ урсгал анх үүссэн юм. Дэлхийд ид цэцэглэн хөгжиж байсан хип хопыг Их Британийн дижи нар өөрсдийн хувилбараар баяжуулан, трип хопын үндсийг тавьсан түүхтэй.
Энэ урсгал хэдийгээр хип хоп, электро урсгалаас үүссэн боловч “харуудын” яриа, бүдүүлэг гэмээр үг хэллэгээс ангижарч, дээд түвшинд, илүү оюунлаг хэлбэрээр хөгжсөн гэж мэргэжилтнүүд, хөгжмийн шинжээчид дүгнэдэг.
Бөмбөрийн удаан боловч хүчтэй, хүнд цохилт, аргил гитарын хэмнэл, электро хөгжмийн элементүүд, гоцлол дуучны шивнэх мэт үгс нийлж, этгээд сонин аялгуу үүсгэн, сонсогчыг өмнө нь хэзээ ч очиж байгаагүй тэр зүгт залах шиг. Ийм учраас л хөгжим судлаачид энэхүү шинэ урсгалыг англи хэлний
“trip” буюу аялал гэсэн утгатай үгээр нэрлэсэн биз.
1991 оны наймдугаар сарын 8-нд Бристолоос гаралтай “Massive attack” хамтлаг “Blue Lines” буюу “Цэнхэр шугам” цомгоо гаргасныг анхны трип хоп уран бүтээл гэж тооцдог. Тус хамтлагынхны “ойлгомжтой ч, ойлгомжгүй” хөгжим тоглох, бүтээх санаа нь ийн биеллээ олсон аж. Тэрхүү цомог гарсан цагаасаа л хит жагсаалтыг тэргүүлж, борлуулалтаараа хошуучлан, “Дэлхийн бүх цаг үеийн хамгийн шилдэг цомог”-ийн жагсаалтад багтсан юм. Энэ нь трип хопын хөгжил болон дэлхийд тархахад том алхам болсон. Энэ мөчөөс эхлэн залуучуудын сэтгэлийг гижигдсэн трип хоп эгнээгээ тэлж, 1994 оноос “Portishead” , “Tricky” , “Red Snaper”, “Night on Earth”, Bjork нарын уран бүтээлч гарч ирэв.
Тэр дундаа “Portishead” бол трип хопыг дэлхийн чихэнд хадаасан сод хамтлаг. Электро хэмнэл, симфони найрал хөгжмийн эгшиг, гоцлол дуучин Бет Гиббоны хүчирхэг хоолой. Трип хоп. Уйтгар гуниг “ханхалсан” тэдний хөгжим дарамттай мэт санагддаг ч, сонсох тусам гүнд нь уусан орохуй.
Трип хопын анхдагч хамтлагууд шинэ, шинэ дуугаралт бий болгон, үндсийг нь тавьчихаад байлаа. 1990-ээд оны дунд үе гэхэд уг урсгал ерөнхийдөө бүрэлдэн тогтсон гэж болно. “Morcheeba”, “Sneaker Pimps”, “Alpha”, “Mudville” зэрэг трип хопын дунд үеийн төлөөлөгч болсон хамтлаг тэр цагт гарч ирсэн. Гэхдээ трип хоп нэгэнт хэлбэрээ олсон гээд цааш өөрчлөгдөөгүй гэсэн үг биш. Суурь нь тавигдсан урлагийн төрөл шинэчлэгдсээр, R’nB, drum’n bass гээд орчин үеийн бусад урсгалтай сүлэлдэн хөгжжээ. Угаас анх гарч ирж буй зүйлс хуучны хөрсөн дээр цэцэглэж, бусад салбараар услуулан, ургаж “шинэ” хэмээн нэрлэгддэг шүү дээ. Тэр жишгээр трип хоп ч хөгжмийн олон янз урсгалын элементүүдийг шингээсэн байдаг.
Трип хоп анх сонсогдож эхлэхэд, судлаачид үүнийг “харанхуй, бүүдгэр” хэмээн тодорхойлж байсан гэдэг. Харин шинэчлэгдэн хөгжсөөр буй энэ урсгал өнөөдөр “харанхуй, гүн” хэмээгдэх болж. Мэдэхгүй хүн бол зугтмаар ийм тодорхойлолт авах болсон “гол буруутан” нь трип хопын хөгжмийн хэмнэлээс гадна дууны үг.
Мэдээж бүхий л төрлийн хөгжим сэтгэл мэдрэмжийн толь, түүний олон янзын илэрхийлэл байдаг. Тэр ч утгаараа дууны утга, шүлгийн сэдэв хязгааргүй. Харин трип хоп дууны сэдэв азгүй дурлал, бүтэлгүй хайр, сэтгэлийн эмзэг байдал, бодит байдлаас тасрахуй, хаа нэг тийш одохыг хүсэх тэмүүллийг голчлон хамардаг.
Мөн үүнээс шалтгаалан трип хопыг “ганцаардмал хүмүүсийн хөгжим” гэх нь ч бий. Гэвч судлаачид үүнийг юу ч гэж тодорхойлсон бай, шүтэн бишрэгч, хөгжимд дурлагчид л сонсох эсэхээ шийднэ. Трип хопт зүрхээ “өгсөн” хүмүүст хөгжмийн баргар байдал, хэт дарамттай хэмээн хүмүүсийн гоочлох ч хамаагүй биз.
Чихнээ эгшиглэн, тархи цочоон, зүрх гижигдэх мэт уг урсгалын хөгжим өдгөө улам ч баяжин, хөгжсөөр байна. Шуугиан тарьж, дуулиан болон амьдардаг “од”, ганган хээнцэр хувцас, гадаад үзэмж, нүсэр тайз аль нь ч трип хопт хүртээлгүй мэт. Дуучин, хөгжимчдийн авьяас чадвар нь бүхнийг илэрхийлнэ. Түүгээр дамжуулан сонсогчийг хэзээ ч очиж байгаагүй газар хүргэж, цэвэр мэдрэмжийг түгээдэг.
Гэхдээ трип хоп нь жирийн нэг аялал бус утгыг ухаж, хэмнэлийг мэдэрч, хязгааргүй уудам гадаад орон зай руу бус, сэтгэлийнхээ хаалгыг нээн, өөрийнхөө гүн рүү хийх аялал юм.

Амхерстийн “даяанч”

Би хэн ч биш! Харин чи хэн бэ?
Чи ч бас хэн ч биш үү
Тэгвэл хоёул адилхан юм байна, битгий хэл
Тэд биднийг цөлчихнө шүү!

Хэн нэгэн байх хэчнээн гунигтай!
Олны өмнө мэлхий шиг
Өдрийн турш нэрээ зарлана,
Өрөвдмөөр, нүд хуурах балчиг намагт.

Нийгэмд эзлэх байр суурь, эмэгтэй хүний үүрэг, бусдад төрүүлэх аятай сэтгэгдлийг үл тоон, байгалийг шүтэж, ганцаардалтайгаа ханьсан, мөнх бусийн тухай бясалган, бүхий л амьдралынхаа турш өрөөндөө “даяанчилсан” Эмили Дикинсон нас барсан хойноо л олонд танигдсан билээ. Дээрх мөртүүд ч үймсэн олноос зай барьж, үйл явдалд ажиглагчаар л оролцдог эзнээ харуулж байгаа бус уу?
Тэрбээр АНУ-ын Массачусетс мужийн Амхерст хотын нэр хүндтэй гэр бүлийн хоёр дахь хүүхэд бөгөөд 1830 онд мэндэлжээ. Өвөг эцэг нь Амхерстийн коллежийг үндэслэгч, харин аав нь тус сургуулийн санхүүг хариуцагч төдийгүй хүндтэй улстөрч байв. Тиймээс ч гурван хүүхдийнхээ боловсролд ихэд анхаарч, онцгой их мэдлэгтэй болгохыг зорьжээ. Хожмын нэрт найрагч Амхерстийн академид долоон жил сурахдаа сонгодог уран зохиол, латин хэл, газарзүй, түүх, гүн ухааны хичээл заалгана. Уламжлал, хууль ёсыг ягштал баримталдаг эцэг, эх нь хүүхдүүдээ загалмайтны шашны ном ёсоор хүмүүжүүлнэ. Чанд хатуу үзэлт эцэг Эдвард Дикинсон нь “гаж, буруу” үзэлд автахаас нь сэргийлж хүүхдүүдийнхээ унших номыг ч хянадаг байсан гэдэг. Эртний домог туульс болон Шарлотт Бронте, Уильям Шекспир, Хэнри Давид Торо, Ральф Уолдо Эмерсон нарын зохиолоор Эмили охины оюун “тэжээгдэж” байлаа.
Эмилиг 10 настай байхад тэднийхэн шинэ байшинд нүүн орсон бөгөөд өрөөний цонх нь оршуулгын газар руу хандсан байрлалтай байв. Шүлэгт нь үхэл, диваажин, бурхны сэдэв зонхилдог нь ч үүнээс эхтэй байж болох. Мөн 14 настайд нь дотны найз, үеэл эгч София нас барсан нь түүнд хүнд цохилт болж, сэтгэлийн дарамтанд орсон охиноо эцэг, эх нь Бостон руу явуулжээ. Удалгүй тэр аяллаасаа ирэн хичээлдээ шамдаж эхлэв. Тэр үед Эмили амьдрал туршийнх нь анд, утга зохиолын нөхөр Сюзан Гилберттэй танилцсан байна. Эмили Сюд зориулж олон шүлэг бичсэн төдийгүй гойд найраглиг 300 гаруй захиа илгээжээ. Хожим түүний ах Остин Дикинсонтой нь гэрлэсэн Сюзаныг найрагчийн онгодын охин тэнгэр, магадгүй дурлалт бүсгүй нь байсан гэж судлаачид таамагладаг. “Би чиний бvлээхэн зvрхний дэргэд vvрээ засаад дахин хэзээ ч салхи vлээхийг, шуурга догшрохыг сонсохгvй байх сан. Сэтгэлд чинь надад зориулсан зай байна уу? Эсвэл би ингээд л орон гэргvй мэт тэнvvчилсээр явах ёстой юм уу” хэмээн тэрбээр Сюзид бичсэн удаатай.
Амхерстийн академийг дүүргэснийхээ дараа Эмили Өмнөд Хадлейн эмэгтэйчүүдийн коллежид үргэлжлүүлэн сурсан ч арван сарын дараа орхижээ. Эрүүл мэндийн шалтгаанаар Бостон руу явсан, Филадельфи, Вашингтонд хэдхэн долоо хоногийн хугацаанд зорчсон зэргийг нь эс тооцвол төрөлх гэрээсээ холдоогүй тэрбээр энэ л үеэс эхлэн олноос тасран гэртээ бүгж, шүлэгчийнхээ хувьд ч зожигорч эхэлсэн байна.
Америкийн төдийгүй дэлхийн утга зохиолын түүхэн дэх онцгой өдрийн нэг гэгдэн хожим түүхэнд тэмдэглэгдсэн 1862 оны дөрөвдүгээр сарын 15-нд Эмили зохиолч, шүүмжлэгч Томас Хиггинсонд шүлгүүдээ хавсаргасан захидал илгээжээ. Хиггинсоны “Залуу зохиолчдод хүргэх захиа” нийтлэлд Эмили хариу бичиж, бүтээлүүдээсээ сонирхуулсан нь тэр байж. Энэ нь нууцлаг найрагч эмэгтэй утга зохиолын хүрээлэлд бүтээлээсээ дэлгэсэн анхны тохиол ба Дикинсон, Хиггинсон нар олон жилийн хойно нэг л уулзаж, найрагчийг насан эцэслэх хүртэл захидлын найз, оюуны хамтрагчид байжээ.
1860-аад оны үеэс эхлэн зөвхөн цагаан өнгийн хувцас өмсөх болсон Эмилиг хотынхон нь “Цагаан хувцастай эмэгтэй” хэмээдэг байв. Чухам энэ үеийг түүний уран бүтээлийн оргил гэж намтрыг нь бичигчид үздэг. Цэвэр ариун хийгээд үхэл, бурхныг бэлгэдсэн цагаан өнгө, цэцэгс, шүлгүүдэд нь олонтаа дүрслэгдсэн дов толгод, жаргаж буй нар мөн Карло нэрт нохой нь Эмилигийн үнэнч нөхөд болж байлаа.

Улиран нисэгчид-
Зөгий, шувууд, цаг хугацаа
Гунигт шүлэггүй.
Үлдэвч одогсод-
Булш, толгод, өнө мөнх
Надад зохисгүй.
Хэвээр хоцрогсод-
Тэнгэрийг би тайлбарлаж чадах уу?
Таавар чигээр эд хэрхэн оршном!

Ахуйд буртаглагдаагүй цэвэр мэдрэмжээс л яруу найраг төрдөг. Олны хөлөөс дайжин, ганцаар сууснаараа Эмили дотогш алсарч, өөрийн дуу хоолойг сонсон үхэл, амьдралын учир утгыг бясалган, энгийн зүйлсээс ч гоо үзэсгэлэнг олж харсан нь гайхамшгийг бүтээсэн болов уу.